Dolina Kościeliska

Dolina Kościeliska


Dolina Kościeliska

Dolina Kościeliska jest położona w Tatrach Zachodnich, w sąsiedztwie Doliny Chochołowskiej oraz Doliny Małej Łąki. Zajmuje obszar ok. 35 km2, a jej długość wynosi 9 km. Jest drugą co do wielkości doliną w polskiej części Tatr.  Od zachodu ograniczają ją masywy Przedniej, Pośredniej i Zadniej Kopki, następnie Stoły, masyw Kominiarskiego Wierchu (ze schodzącą z niego, w kierunku dna doliny Raptawicką Granią) i grzbiet Ornaku. Od wschodu ograniczona jest masywem Małego Regla, Niżniego Stanikowego Siodła, Czerwonego Gronika, Wyżniego Stanikowego Siodła, Upłaziańskiego Wierszyka, Upłaziańskiej Kopki, Upłaziańskiej Kopy, Chudej Turni, Ciemniaka, Tomanowego Wierchu. Od południa ogranicza ją grań od Błyszcza, przez Pyszniańską Przełęcz i Kamienistą, po Smreczyński Wierch.

Widok na Dolinę Kościeliską ze szlaku na Halę Stoły

Widok na Dolinę Kościeliską ze szlaku na Halę Stoły

Dolina ma wiele odgałęzień. Największe z nich to:

  • Dolina Miętusia, odchodząca w miejscu połączenia Potoku Miętusiego z Potokiem Kościeliskim, przy skrzyżowaniu szlaków turystycznych na Przysłop Miętusi, na wysokości 952 m n.p.m., zaraz za Wyżnią Kirą Miętusią
  • Dolina Tomanowa, odchodząca na wysokości schroniska na Hali Ornak
  • Dolina Pyszniańska, będąca górnym odgałęzieniem – przedłużeniem Doliny Kościeliskiej

Inne, mniejsze to między innymi: Żleb pod Wysranki, Wąwóz Kraków, Wściekły Żleb, Iwanowska Dolinka, Dolina Smytnia.

Wąwóz Kraków

Wąwóz Kraków

Dolna i środkowa część Doliny zbudowana jest ze skał osadowych, a górna z krystalicznych. Rzeźbę terenu uformował w niej między innymi lodowiec dolinny w epoce plejstocenu (nazywanej potocznie „lodowcową”).

W Dolinie Kościeliskiej znajdują się liczne jaskinie, w tym kilka udostępnionych turystycznie: Jaskinia Mroźna, Jaskinia Raptawicka, Jaskinia Obłazowa, Jaskinia Mylna, Jaskinia Smocza Jama.

Raptawicka Turnia kryjąca w swoim wnętrzu trzy udostępnione jaskinie

Raptawicka Turnia kryjąca w swoim wnętrzu trzy udostępnione jaskinie

Połowę obszaru Doliny Kościeliskiej stanowią lasy. Do dnia dzisiejszego zachowały się fragmenty lasów urwiskowych rosnących na skałach.

Dnem Doliny Kościeliskiej płynie Potok Kościeliski. Bierze swój początek w miejscu połączenia Pyszniańskiego Potoku z Tomanowym Potokiem, nieopodal Schroniska na Hali Ornak. Niektórzy uważają Przyszniański Potok za część Potoku Kościeliskiego. Jego długość na obszarze TPN łącznie z nim wynosi 8,5 km. Źródło Pyszniańskiego Potoku znajduje się na wysokości 1320 m n.p.m., na zboczach Kamienistej. Potok niekiedy znika pod powierzchnią, a następnie pojawia się znów w wypłukanych w skałach otworach.

Potok Kościeliski

Potok Kościeliski

Dolina ma bardzo ciekawą historię, przez lata była wykorzystywana do celów pasterskich, a także przemysłowych. Dnem doliny biegł trakt kupiecki, w związku z czym stanowiła ona także obszar działalności zbójników, o czym świadczą wymowne nazwy skał, takie jak: Zbójnickie Okna, Zbójnicka Turnia czy Zbójnicki Stół. Wiąże się z nią także wiele legend o ukrytych w niej skarbach (na skałach znajdują się znaki poszukiwaczy skarbów z XVI i XVII wieku, a jedna z nich wyjaśnia pochodzenie nazwy – otóż  według starych góralskich przekazów, podczas wojny z Tatarami, mieszkańcy zapędzili grupę nieprzyjaciół pomiędzy strome skaliste ściany doliny i zatarasowali drogę zwalonymi drzewami, głazami i kamieniami. Wrogowie  zmarli z wycieńczenia, a od stosów ich kości wzięła się nazwa – Dolina Kościeliska. Inna jej wersja głosi, że kamienie nie tylko odcięły im drogę ucieczki, ale posypały się bezpośrednio na nich.

Dolina Kościeliska jest jednym z najczęściej odwiedzanych przez turystów miejsc, dlatego w sezonie maszerują tędy tłumy ludzi. Droga do samego Schroniska jest odpowiednia dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, a także dla prowadzących wózki dziecięce. Z Kir do Polany Pisanej można dojechać czteroosobową dorożką (a zimą saniami), co jest płatne około 25 zł od osoby. Z miejsca postoju powozów do Schroniska jest jeszcze około pół godziny drogi.


Szlaki


Szlak Doliną Kościeliską

Szlak prowadzący przez jedną z najbardziej malowniczych dolin tatrzańskich rozpoczyna się w Kirach – osiedlu leżącym w obrębie miejscowości Kościelisko. U wylotu doliny mieści się kilka parkingów (duża rozpiętość cenowa – na niektórych zapłacimy 20 zł za dzień postoju samochodu, a na innych o połowę mniej), przystanek busów, kilka straganów z pamiątkami i jedzeniem fast food, budki z regionalnymi wyrobami i oscypkami oraz karczma.

Wejście do Doliny Kościeliskiej

Wejście do Doliny Kościeliskiej

Po wejściu na drogę wiodącą przez Dolinę Kościeliską, mijamy stoły turystyczne, toalety, tablicę informacyjną oraz kasę TPN, a następnie usytuowaną po lewej stronie Jarcową Skałkę – skałę wysokości 3 m. Skała zbudowana jest z wapienia numulitowego. Jej nazwa pochodzi od jej powierzchni, która pokryta jest licznymi drobinkami przypominającymi ziarna jęczmienia („jarec” to jęczmień w gwarze góralskiej), będących skamieniałymi skorupkami otwornic – namulitów.

Po przejściu około 400 m, w miejscu gdzie droga spotyka się z Potokiem Kościeliskim, dochodzimy do Niżniej Kościeliskiej Bramy (zwanej inaczej Bramą Kantaka). Jest to malownicze przewężenie skalne nazwane tak w 1877 roku na cześć Kazimierza Kantaka, zasłużonego członka Towarzystwa Tatrzańskiego, któremu poświęcona jest tablica umieszczona na skale po drugiej stronie potoku. Na tej samej wysokości, po lewej stronie, znajduje się niewielka skalna wnęka wykuta przez człowieka (a więc nie jaskinia), do której chętnie zaglądają dzieci i inni ciekawscy turyści. Była ona częścią przygotowań do wybudowania tamy spiętrzającej wody Potoku Kościeliskiego, jednak plany te na szczęście nie zostały zrealizowane. Pionowe skały po lewej (wschodniej) stronie drogi są częścią zbocza Małego Regla (1142 m n.p.m.), natomiast te znajdujące się po prawej (zachodniej) stronie – Zadniej Kopki (1333 m n.p.m.).

Brama Kantaka

Brama Kantaka

Po przejściu pomiędzy skałami wychodzimy na rozległą polanę  – Wyżnią Miętusią Kirę. Ma ona długość ponad 700 m i szerokość około 170 m (w najszerszym miejscu), a jej powierzchnia wynosi ponad 8 ha. Leży na wysokości 935-950 m n.p.m., pomiędzy Hrubym Reglem i Kościeliskimi Kopkami. Ze wszystkich stron otaczają ją lasy świerkowe. Do końca pierwszej połowy XX wieku polana miała typowy charakter pasterski. Stały na niej także liczne zabudowania. Po utworzeniu Tatrzańskiego Parku Narodowego i zaprzestaniu wypasu owiec polana zaczęła stopniowo zarastać. Od lat 80 ubiegłego stulecia na polanie jest prowadzony kulturowy wypas owiec, co hamuje jej dalsze zarastanie. Mieści się tu kilka bacówek, a turyści mogą w nich kupić regionalne sery – oscypki i bundz. W połowie XX wieku na polanie istniała skocznia narciarska.

Polana Wyżnia Miętusia Kira

Polana Wyżnia Miętusia Kira

Przy końcu polany odbijają w dwie strony czarne szlaki (odcinki Ścieżki nad Reglami) – na zachód do Doliny Lejowej (lub dalej, do Doliny Chochołowskiej), a na wschód na Przysłop Miętusi oraz czerwony szlak na Ciemniak.

SKRZYŻOWANIE SZLAKÓW
Czarny Na Przysłop Miętusi
Do Doliny Lejowej
1:00 (↓0:45)
0:45 (↓0:35)
Czerwony Na Ciemniak 4:00 (↓3:00)

W miejscu połączenia Potoku Miętusiego z Potokiem Kościeliskim, tuż przed mostem, stoją stoły turystyczne oraz toalety. Zaraz za potokiem obchodzimy wschodnim jej brzegiem Cudakową Polanę, a następny, trzystumetrowy odcinek pokonujemy przez las, wychodząc po chwili na kolejną polanę – Stare Kościeliska.

Polana Stare Kościliska

Polana Stare Kościliska

Niewielka polana Stare Kościeliska o długości ok. 350 m i szerokości 120 m (w najszerszym miejscu) leży na wysokości ok. 960-970 m n.p.m. Stanowiła ona kiedyś grunt kościelny, a niektóre źródła podają, że znajdował się na niej kościół. Jedna z hipotez głosi, że właśnie stąd wzięła się jej nazwa.

Od końca XVIII do połowy XIX wieku polana wręcz tętniła życiem. Znajdowały się tu między innymi huta miedzi, a następnie huta żelaza i zakład metalurgiczny), a także tartak, domy dla robotników, karczma i leśniczówka. Maszyny były napędzane kołem wodnym wykorzystującym wodę z Potoku Kościeliskiego. Obecnie po zabudowaniach pozostało tylko wspomnienie, pozostały jedynie dwie stupięćdziesięcioletnie lipy zasadzone przy ówczesnej leśniczówce oraz resztki pieca hutniczego, na których umieszczona jest pamiątkowa tablica.

Leśniczówka przez pewien czas pełniła funkcję uzdrowiskową. Przyjeżdżały do niej leczyć się osoby chore na gruźlicę. Walory polany i jej okolic były doceniane także później, po likwidacji kompleksu przemysłowego. W latach 1890 – 1926 mieściło się tu nieduże schronisko turystyczne z pokojami dla turystów i gospodą, założone przez hrabiego Władysława Zamoyskiego.

Tuż przy wejściu na polankę, przy drodze po prawej stronie, stoi Kaplica Zbójnicka. Według legendy została ufundowana przez tatrzańskich zbójników, jednak w rzeczywistości zrobili to pracownicy zakładu hutniczego. Kapliczka jest murowana, kryta gontem i ogrodzona drewnianym płotkiem, którego dwa słupki  przedstawiają sylwetki zbójnika oraz górnika. Naprzeciwko kapliczki stoją stoły turystyczne.

Kaplica Zbójnicka

Kaplica Zbójnicka

Lodowe Źródło

Lodowe Źródło

Na końcu polany znajduje się rozwidlenie szlaków turystyczny. Niebieski, odchodzący w kierunku zachodnim prowadzi na Halę Stoły, natomiast czarny, odchodzący w kierunku wschodnim – do Jaskini Mroźnej. W miejscu rozwidlenia szlaku, zaraz za mostkiem, znajduje się platforma widokowa na niewielkie rozlewisko  wywierzyska Lodowe Źródło, z którego woda bije z wydajnością 500-800 l/s. W wywierzysku żyje studniczek tatrzański, skorupiak spotykany m.in. w jaskiniach. Źródło odwadnia Dolinę Miętusią, część Doliny Małej Łąki oraz masyw Czerwonych Wierchów.

Zaraz za skrzyżowaniem przechodzimy przez Pośrednią Kościeliską Bramę, zwaną także Bramą Kraszewskiego (a dawniej „Między Krzesanice”). Jest to drugie przewężenie skalne na szlaku Doliną Kościeliską o długości około 500 m, gdzie wysokość skalnych ścian dochodzi do 100 metrów. Nazwa Brama Kraszewskiego została nadana temu miejscu z okazji pięćdziesięciolecia twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego, co upamiętnia ufundowana przez Towarzystwo Tatrzańskie tablica wmurowana w skałę w 1877 roku. Niezwykle interesujący w tej części doliny jest pierwotny, urwiskowy las świerkowy i sposób w jaki drzewa zakorzeniły się w gołych skałach. Obecnie używa się nazwy Pośrednia Kościeliska Brama. Po wschodniej stronie wznosi się dobrze widoczna ze szlaku turnia Okręt (1100 m n.pm.), której nazwa pochodzi od jej kształtu przypominającego dziób okrętu. W skale, również po zachodniej stronie, na wysokości 980 m n.p.m. znajduje się figura św. Katarzyny umieszczona tu w 1897 roku. Jedna z hipotez mówi, że została postawiona jako dziękczynienie za powrót do zdrowia leśniczego, który spadł z tej skały ścinając drzewa, druga, za powrót do zdrowia cesarza Franciszka Józefa. W czasach funkcjonowania obiektów przemysłowych na polanie Stare Kościeliska znajdowała się zapora na Kościeliskim Potoku.

Po ponad kilometrowym odcinku wychodzimy na kolejną polanę – Polanę Pisaną. Leży ona na wysokości 1010-1100 m n.p.m. i zajmuje obszar około 6 ha. W pierwszej połowie XX wieku na polanie znajdował się szałas turystyczny, używany przez żołnierzy i kurierów w czasie II wojny światowej. W 1945 roku został on spalony przez żołnierzy niemieckich, następnie odbudowany służył turystom aż do roku 1987, kiedy to ponownie został spalony, tym razem na potrzeby filmu „Trójkąt Bermudzki”. Obecnie znajdują się tu końcowy postój dorożek konnych, toalety, stoły turystyczne oraz punkt czerpania wody z Potoku Kościeliskiego. Na polanie kończą się dwa jednokierunkowe szlaki – z Jaskini Mroźnej oraz przez Wąwóz Kraków. Polanę otaczają liczne skaliste turnie, a w ich wnętrzach ukrytych jest wiele jaskiń.

Kolejnym ciekawym miejscem na trasie jest, znajdująca się ok. 150 metrów za Polaną Pisaną, Wyżnia Kościeliska Brama (inaczej Brama Raptawicka), trzecie zwężenie na szlaku dnem doliny, mające długość około 700 metrów. Na początku tego niezwykle malowniczego odcinka, w kierunku wschodnim, odchodzi jednokierunkowy żółty szlak przez Wąwóz Kraków na Halę Pisaną.

Brama Raptawicka 

Brama Raptawicka

SKRZYŻOWANIE SZLAKÓW
Żółty Przez Wąwóz Kraków 0:50

Tuż za odbiciem znajduje się najwęższe miejsce Bramy, pomiędzy Raptawicką Turnią (po zachodniej stronie), a Skałą Pisaną (po wschodniej stronie). Skała Pisana to kilkunastometrowej wysokości skalna ściana z wyrytymi (obecnie już prawie niewidocznymi) autografami  turystów z XIX wieku. U jej stóp znajduje się otwór czterystupięćdziesięciometrowej Jaskini Wodnej pod Pisaną.  Wypływają z niej wody pochodzące z Kościeliskiego Potoku, utrudniające dostęp do niej. Z jaskinią związane są różne legendy, jedna z nich mówi o spoczywających w niej śpiących rycerzach (choć bardziej popularna jej wersja umiejscawia rycerzy w jaskiniach pod Giewontem), inna o kaczce, która raz do roku znosi w niej złote jajo. Nad otworem jaskini znajduje się ledwo widoczna płaskorzeźba śpiącego rycerza. Jaskinia nie jest udostępniona dla turystów.

Potok Kościeliski - w centrum kadru Jaskinia Pisana

Potok Kościeliski – w centrum kadru Jaskinia Pisana

Odbicie szlaku do jaskiń: Mylnej, Raptawickiej i Obłazkowej

Odbicie szlaku do jaskiń: Mylnej, Raptawickiej i Obłazkowej

Zaraz za Pisaną Skałą w kierunku zachodnim odchodzą szlaki do jaskini Raptawickiej i Mylnej.

SKRZYŻOWANIE SZLAKÓW
Czarny Do Jaskini Raptawickiej 0:20
Czerwony Do Jaskini Mylnej 0:15

Niedaleko za rozwidleniem, po zachodniej stronie, pomiędzy drzewami wyłania się w prawie całej okazałości Raptawicka Turnia, kilkusetmetrowa skalna ściana, w której wnętrzu kryją się liczne jaskinie. Jest popularnym miejscem wspinaczkowym, prowadzi nią ponad 20 tras taternickich. U stóp Turni znajduje się wylot stusiedemdziesięciometrowej Jaskini Wodnej pod Raptawicką, przez którą przepływają wody Kościeliskiego Potoku. Jaskinia ta jest bardzo trudna  w  eksploracji, gdyż jest prawie całkowicie zalana wodą. Nie jest udostępniona turystycznie.

Po kolejnych kilku minutach marszu mijamy umiejscowiony po prawej stronie drogi metalowy krzyż z napisem „I nic nad Boga”. Pierwszy krzyż postawili tu studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1852 roku na polecenie poety Wincentego Pola (stąd nazwa Krzyż W. Pola), który chciał w ten sposób uczcić śmierć młynarza króla Zygmunta I, który poniósł śmierć, najprawdopodobniej z rąk zbójników, i został pochowany w okolicach dzisiejszego krzyża w obecnie niewidocznej już mogile. W 1892 roku krzyż został zamieniony przez Towarzystwo Tatrzańskie na nowszy, a później, w 1942 roku, odnowiony i ponownie poświęcony.

Krzyż Wincentego Pola.

Krzyż Wincentego Pola.


Szlak z Doliny Kościeliskiej do Doliny Lejowej

INFORMACJE O ODCINKU SZLAKU
Długość: 2 km
Czas przejścia: 0:45 (↓0:35)
Różnica poziomów: 952 m – Cudakowa Polana
1093 m – Niżnia Kominiarska Polana
141 m
Stopień trudności: Łatwy
Ekspozycja: Brak
Widoki: Z polany Kominiarski Przysłop
Ubezpieczenia: Brak
Kolor szlaku: Czarny

Wariant: PODEJŚCIE

Fragment Ścieżki nad Reglami odbija z Doliny Kościeliskiej tuż za polaną Wyżnia Miętusia Kira. Na początku obchodzimy polanę Stare Kościeliska od zachodniej strony, następnie wchodzimy do lasu świerkowego i rozpoczynamy podejście pod górę. Po około kilometrowym odcinku wychodzimy na polanę Kominiarski Przysłop.

Polana o powierzchni ok. 2,8 ha leży na wysokości 1110 – 1175 m n.p.m. na przełęczy pomiędzy Zadnią Kopką (1333 m n.p.m.) i Suchym Wierchem (1428 m n.p.m.). Polana była niegdyś wypasana i wchodziła w skład Hali Kominy Tylkowe, obecnie prowadzony jest na niej kulturowy wypas owiec. Stoją na niej dwa zabytkowe szałasy pasterskie. Obok jednego z nich znajduje się stół turystyczny. W zboczach Zadniej Kopki znajdowała się działająca do XVIII wieku kopalnia rudy żelaza. Z Kominiarskiego Przysłopu dobrze widoczne są szczyt Kominiarskiego Wierchu oraz kolejno, po jego prawej stronie: Wierch Świerkule, Wielki Opalony Wierch i Mały Opalony Wierch.

Czarny szlak biegnie na ukos, przez środek polany, a następnie znów ginie w świerkowym lesie. Po około półkilometrowym odcinku dochodzimy do skrzyżowania szlaków turystycznych znajdującego się tuż przed Niżnią Kominiarską Polaną. Można stąd kontynuować wędrówkę Ścieżką nad Reglami w stronę Doliny Chochołowskiej, skręcić na szlak Doliną Lejową lub wrócić tą samą drogą do Doliny Kościeliskiej.

SKRZYŻOWANIE SZLAKÓW 
Czarny Do Doliny Chochołowskiej
Do Doliny Kościeliskiej
1:30 (↑1:45)
0:35 (↑0:45)
Żółty Doliną Lejową (Między Ściany) 0:50 (↑1:10)

 

Zobacz też: Dolina Lejowa

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


trzy + = 12

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Świat
Zdjęcie profilowe Redakcja

Pierwszy raz w ciepłym kraju – Malezja cz. I

Majówka w Kuala Lumpur Pierwsze godziny po wyjściu z samolotu… Lotnisko staje się pocztówką kraju, miejscem pierwszego spotkania z nową kulturą. Przylot do Malezji zafundował mi niespodziankę jeszcze w samolocie, gdzie zostaliśmy poinformowani o nakazie dezynfekcji przez władze malezyjskie przed pozwoleniem na wyjście z samolotu. Tak więc załoga przeszła w tę i z powrotem rozpylając (więcej…)